Otwarty przewodnik po dostępności dokumentów.
Piekot i Zrolka zapraszają do współtworzenia.

O co chodzi

Punkt zapalny pochodzi z rozmowy Piotra Zrolki - jednego z nielicznych certyfikowanych specjalistów dostępności w Polsce (CPACC, Certified Professional in Accessibility Core Competencies) - z przedstawicielką dużej instytucji finansowej. Padło pytanie: "Czytałem publikację, w której stwierdzono, że w dokumentach cyfrowych nie można używać przypisów. Czy to prawda?". Punktem odniesienia była publikacja Związku Banków Polskich. Odpowiedź Zrolki: "Można. I to prawidłowo, jeśli robi się to właściwie."

Zamiast pisać kolejny komentarz pod publikacją, Zrolka zrobił coś rzadszego - otworzył kolaboracyjny dokument Google, do którego każdy może dopisać rozdział, poprawić istniejący albo rozszerzyć temat. Pierwsze dwa obszary, które najczęściej budzą wątpliwości w praktyce - przypisy i tabele - już są w toku. Tomasz Piekot (językoznawca z Uniwersytetu Wrocławskiego, autorytet w plain language i prosty język urzędowy) udostępnił post jednym słowem komentarza: "Koniecznie!".

Plan długoterminowy - migracja do GitHuba, kiedy materiał osiągnie krytyczną masę.

Dlaczego kancelaria powinna się tym zająć

W naszej praktyce widać, że temat dostępności dokumentów u prawników wciąż nie istnieje na poważnie - poza wąską grupą kancelarii pracujących z sektorem publicznym. Tymczasem są trzy różne ramy prawne, które z różnej strony nakładają obowiązek dostępności na pisma, opinie i umowy:

• European Accessibility Act (dyrektywa 2019/882, w polskim porządku ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług z 26 kwietnia 2024) - obowiązuje od 28 czerwca 2025. Obejmuje wybrane usługi, w tym e-commerce i bankowość elektroniczną. Każda kancelaria, która doradza tym sektorom, musi rozumieć wymagania techniczne dla dokumentów.
• RODO art. 12 - obowiązek przekazania klauzul informacyjnych w sposób zwięzły, przejrzysty, zrozumiały i łatwo dostępny. Klient niewidomy, który dostaje politykę prywatności w PDF bez tagów struktury, dostaje plik, którego jego czytnik ekranu nie przeczyta. To nie jest wywiązanie się z art. 12.
• Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami (art. 9) i Kodeks pracy art. 23a - dostępność dokumentów wewnętrznych dla pracownika z dysfunkcją wzroku to obowiązek pracodawcy, nie uprzejmość.

Do tego dochodzi dostępność procesowa. Pismo procesowe wysłane drogą elektroniczną do strony reprezentowanej przez pełnomocnika powinno być czytelne dla klienta. Skan PDF z papierowej kserówki - bez warstwy tekstowej, bez tagów - jest dla osoby z dysfunkcją wzroku tak samo nieczytelny jak pusta kartka.

Co dziś jest w przewodniku, a czego brakuje

Materiał Zrolki jest na bardzo wczesnym etapie - dwa rozdziały w toku (przypisy, tabele) i otwarte zaproszenie do dopisywania kolejnych. To nie jest gotowy podręcznik. To jest szkielet, do którego rośnie społeczność. Wartość polega właśnie na tym - jedna osoba pisze fragment, ktoś inny poprawia, kolejny dopisuje swój temat. Zrolka i Piekot wnoszą markę i wiarygodność, reszta jest do zrobienia razem.

Przewodnik dotyczy Worda. To jest świadomy wybór - większość polskich kancelarii nadal tworzy pisma w MS Office. Analogiczne zasady dostępności obowiązują w Google Docs (tagi nagłówków, tekst alternatywny obrazów, struktury tabel, kontrast), ale przekład jeden-do-jednego nie jest oczywisty. To jedna z luk, które warto zaadresować w kolejnych rozdziałach.

Co MateMatic wniesie

Z naszej perspektywy brakuje rozdziału o dokumentach prawnych - pisma procesowe, opinie prawne, klauzule informacyjne RODO, regulaminy, umowy. Każdy z tych typów ma swoją specyfikę dostępności (przypisy do orzecznictwa, tabele honorariów, struktury wieloszczeblowe paragrafów, podpisy elektroniczne i ich relacja do tagów dostępności). Jeśli inicjatywa się utrzyma, MateMatic chętnie wniesie ten rozdział - z polskim filtrem, z przykładami z praktyki kancelarii i z ekstensją na Google Docs dla kancelarii pracujących na Workspace.

To wpisuje się w nasz wzorzec - vendor-agnostic edukator. Nie konkurujemy z dostawcami narzędzi dostępności. Uczymy kancelarie pracować poprawnie z tym, co mają, i pokazujemy gdzie warto dopisać własną warstwę.