To samo pytanie, inna epoka

Rerum Novarum z 1891 roku pytało o jedno: komu służy postęp przemysłowy? Pracownicy czy kapitał? Kościół nie rozstrzygał technicznie. Stawiał zasady: godność pracy, sprawiedliwa płaca, prawo do zrzeszania się.

Magnifica Humanitas pyta o to samo, w innej formie. Komu służy sztuczna inteligencja? Kto decyduje, co mierzy, co ignoruje, co optymalizuje? 135 lat, ta sama linia.

Zasady, nie odpowiedzi

Jeden fragment encykliki zostaje w pamięci dłużej niż inne.

Kościół nie twierdzi, że ma odpowiedzi. Twierdzi, że ma zasady, według których można je znaleźć. Razem.

To pozornie skromne zdanie wiele zmienia. Większość dokumentów o etyce AI działa odwrotnie: dostarcza odpowiedzi, zanim ktoś zdążył dobrze postawić pytania. Encyklika odmawia tego skrótu.

§98 precyzuje: systemy AI są bardziej „uprawiane” niż „budowane”. Deweloperzy nie projektują każdego detalu, tworzą ramy, w których inteligencja rośnie. Fundamentalne aspekty działania tych systemów pozostają nieznane nawet ich twórcom. Dokument nie panikuje z tego powodu. Wywodzi z tego obowiązek głębszego badania i etycznego namysłu.

Zostać człowiekiem

Encyklika wprowadza pojęcie „regresji antropologicznej”: tego, co dzieje się, gdy postęp materialny odbiera ludziom sens i cel pracy. Nie pyta, czy AI jest dobra czy zła. Pyta, czy człowiek wychodzi z tego spotkania bardziej ludzki czy mniej.

Nim zaczniesz pytać „jak wdrożyć AI w kancelarii”, jest starsze pytanie. Kościół zadaje je od 135 lat. I nadal nie udaje, że zna odpowiedź.

Pełny tekst encykliki: Magnifica Humanitas - vatican.va